X
تبلیغات
ادبیات پارسی
ادبیات پارسی
علمی و ادبی و آموزشی 
قالب وبلاگ

پاسخ خودآزمایی های زبان فارسی ۲ ( از درس پانزدهم تا درس بیست و هشتم

خلاصه ی درس پانزدهم :

برای سهولت فراگیری در مطالعه ی زبان آن را در سه سطح واج شناسی ، دستور زبان و معناشناسی مورد بررسی قرار می دهند.

- واج شناسی بررسی نظام صوتی یک زبان است.

- واج آوایی است که می تواند در یک ساخت آوایی جانشین آوای دیگری شود وآن ساخت را به ساخت دیگری تبدیل کند

- حرف ، گونه ی نوشتاری واج است . « حرف »به اعتبار خط است و « واج » به اعتبار زبان .

- برای نشان دادن واج از علامت / / و برای نشان دادن از علامت «   » استفاده می شود .

- هجا کوچک ترین مجموعه ی واجی است که از ترکیب چند واج حاصل می شود و می توان آن را در یک قدم زدن ، بی فاصله و قطع ادا کرد .

- واج های زبان به دو دسته ی مصوت و صامت تقسیم می شوند .

- ساختار هجا در زبان فارسی به شش دسته تقسیم می شوند .

- کلیّه ی هجاها با صامت شروع می شود .

- بعد از هر مصوت بیش از دو صامت در کنار هم نمی آیند .

-در کلماتی مانند آسمان و اُردک و نظایر آن ، قبل از مصوت ، یک همزه وجود دارد .

- سومین واج هر هجا صامت است ودر کلمات فارسی دو مصوت پیاپی وجود ندارد .

بیاموزیم :

جملاتی که دارای ابهام باشند و معانی متفاوتی از آن ها استنباط شود دارای کژتابی هستند ؛ باید جملات را به گونه ای بنویسیم که دقیقاً مقصود را به روشنی بیان کند .

مثال : آن ها سه خواهر و برادر هستند . ( جمله دارای کژتابی است )

آنها سه خواهر و یک برادر هستند . ( جمله روشن و بدون ابهام )

خود آزمایی درس  پانزدهم :

1)تعداد هجا ( بخش ) و واج های کلمات را مشخص کنید . دانش ، آسمان ، نغز ، کاشانه ، مهربان ، یادگار .

دانش : واج ها ( / د/ ا / ن / -ِ / ش ) 5 واج . هجاها ( دا / نش ) 2 هجا .

آسِمان : واج ها :( / ء / آ / س / -ِ / م / ا/ ن / 7) واج . هجاها ( / آ / سِ / مان ) 3 هجا . اگر این کلمه را به صورت «آسمان »

بخوانیم واج / -ِ / و نیز یکی از هجاها کم می شود .

نغز : واج ها ( ن / -َ / غ / ز ) 4 واج . هجاها ( نغز ) 1 هجا .

کاشانه : واج ها ( / ک / ا / ش / ا / ن / - ِ ) 6 واج . هجاها ( کا / شا / نه ) 3 هجا .

مهرَبان : واج ها ( / م / -ِ / ه / ر/ - َ  / ب / ا / ن / 8 واج . هجاها ( مه / رَ / بان ) 3 هجا . اگر این کلمه را به صورت مهربان بخوانیم واج / - َ / و نیز یکی از هجاها کم می شود .

یادِگار : واج ها ( ی / ا / د / -ِ / گ / ا / ر /  7 واج . هجاها ( یا / دِ / گار ) 3 هجا . اگر این کلمه را به صورت « یادگار» بخوانیم واج / -ِ / و نیز یکی از هجاها کم می شود .

2) واج هایی را که هر کدام چند شکل مکتوب ( = حرف ) دارند ، بنویسید .

مجموعه ي حرف هاي يك واجي شامل شش گروه است :

گروه 1 : حرف هاي ا ( همزه ي آغاز ) ، مانند اجرا ، عدل و ء ( همزه ي مياني و پاياني )  و( ع ) با واج مشترك / ء / (همزه ) مانند رأي ، جمع

گروه 2 : حرف هاي « ت و ط » با واج مشترك / ت /  نبات ، نشاط

گروه 3 : حرف هاي « ث ،‌ س و ص » با واج مشترك / س/ مانند : ثنا ، سما ، صفا

گروه 4 : حرف هاي « ح و هـ » باواج مشترك /هـ /مانند : حامد ، هاشم

گروه 5 : حرف هاي « ذ ، ز ، ض و ظ » با واج مشترك / ز / مانند : ذرّه ،‌زاهد ، ضرب ، ظاهر

گروه 6 : حرف هاي « غ و ق » با واج مشترك / ق / يا /غ / مانند : غافل و قابل .

1- واج /ء /     : « ء » و « ع »          2- واج /ت/ «‌ ت » و « ط »        3- واج / ح / : « ح » و « هـ »

4- واج / ز / :  « ذ» و « ز » و «ض» و « ظ »   5- واج / س/ : « ث » و « س » و « ص »            6-واج /ق/ : «ق»و «غ»

3) از راه جانشین سازی واج ها در ساخت آوایی کلمه ی « نان » ده کلمه جدید بسازید .

جان ، نام ، ران ، ناز ، نای ، وان ، هان ، ناف ، ناب .

4) جمله های را ویرایش کنید و کژتاب آ ن ها را توضیح دهید .

- برادر ابراهيم – همان كه از در وارد شد- دانشجوست.

  الف ) آن كسي كه از در واردشد ،‌برادر ابراهيم و دانشجوست .     ب )  آن دانشجو كه از در وارد شد ، برادر ابراهيم است .

  پ ) ابراهيم ،‌همان كسي كه از در وارد شد ، برادرش دانشجوست .    ت ) برادر ابراهيم كه دانشجوست ، از در وارد شد .

    -  به دوست همسايه ام ، سلام كردم .     

  الف ) به دوستي كه همسايه ي من است ، سلام كردم .  ب) به كسي كه دوست همسايه ي من است، سلام كردم .

      - دوفعل معلوم ومجهول بنويسيد

   الف ) دو فعل معلوم ويك مجهول بنويسيد .   ب ) دو فعل معلوم و دو فعل مجهول بنويسيد .  

  پ ) دو فعل، يكي معلوم و يكي مجهول بنويسيد.

- علي مثل خواهرش دانشجو نيست .  

 الف ) علي و خواهرش دانشجو نيستند .   ب ) خواهر علي دانشجوست اما علي دانشجو نيست .

 پ ) علي مثل خواهرش دانشجو نيست بلكه فقط اداي دانشجو بودن را در مي آورد.

   - سعيد باپدر ومادر معلمش برگشت .

   الف ) پدر و مادر سعيد معلم هستند ؛ او با آن ها برگشت .      ب ) سعيد با پدر و مادر معلم خودش برگشت .

   پ ) سعيد با پدرش كه معلم نيست و مادرش كه معلم است  برگشت.

  خلاصه ی درس شانزدهم :

گروه اسمی ازیک اسم به عنوان هسته و یک یا چند وابسته ، تشکیل می شود اما وجود وابسته اجباری نیست .

هسته ی گروه اسمی اسم است یا هر چه در حکم باشد .

وابسته های اسم دو گونه اند : پیشین – پسین .

ویژگی های اسم در زبان فارسی : شمار – شناس ( معرفه ) – ناشناس ( نکره ) – اسم جنس .

شمار : اسم یا مفرد است یا جمع یا اسم جمع .

مفرد در فارسی نشانه ی ویژه ای ندارد .

نشانه های جمع در زبان فارسی : ها _ ان – یان – ات – ون – جات .

جمع مکسر ویژه ی کلمات عربی است که برخی از آن ها درفارسی به کار می رود .

اسم جمع مانند مفرد نشانه ای ندارد اما بر یک مجموعه دلالت می کند : ملّت ، امّت ، دسته ، طایفه .

شناس ( معرفه ) اسمی است که برای شنونده یا گوینده شناخته باشد .

برخی نشانه های اسم « شناس » عبارتند از : « را » پس از اسم مصدر – اسم جنسی که مضاف الیه آن شناس باشد .- « این » و « آن » و « کدام » پیش از اسم جنس .

ناشناس : اسمی که برای شنونده یا گوینده به صورت ناشناس به کار می رود و پیش از « ی » یا پیش از « ی » و « را » می آید.

اسم جنس اسمی است که بدون هیچ نشانه ای به کار رود و منظور آن تمام افراد طبقه ی خودش باشد .

اسم عام ، همه ی وابسته های پسین و پیشین اسم را می پذیرد .

اسم خاص بر خلاف اسم عام دو وابسته پسین ( نشانه های جمع ، ی نکره ) را نمی پذیرد .

اسم از نظر ویژگی ساخت به چهار نوع اسم ساده ، مرکب ، مشتق و مشتق مرکب تقسیم می شود .

اسم ساده فقط یک تکواژ دارد . اسم مرکب از دو یا چند تکواژ مستقل ساخته می شود .

اسم مشتق ، اسمی است که یک جزء آن معنای مستقل ندارد ؛ یعنی « وند » است .

اسم مشتق ، اسمی است که ویژگی های مشتق و مرکب را با هم داشته باشد.

« نام آوا » : صداهای طبیعی و بی معنای پیرامون ما ( صدای موجودات زنده و غیر زنده ) را نام آوا گویند.

بیاموزیم :

در زبان فارسی « گذاشتن » به معنای قرار دادن و مجازاً به معنی قرار داد کردن ، وضع کردن و تاسیس کردن است ؛ مثال : بنیان گذار یعنی مؤسّس ، قیمت گذاز یعنی کسی که تعیین کننده ی قیمت است .

اما « گزاردن » به معنای به جا آوردن ، ادا کردن و اجرا کردن است و چنان که نماز گزار یعنی ادا کننده ی نماز و خدمتگزار یعنی انجام دهنده ی خدمت .

پس به هنگام کاربرد آن ها باید دقت کنیم که به معنای آن ها توجه داشته باشیم . نرخ گذاری ، شماره گذاری ، کد گذاری.

خدمت گزاری ، سپاس گزاری ، خواب گزاری ، حج گزاری ، خبر گزاری .

خود آزمایی درس شانزدهم :

1) گروه های اسمی نوشته زیر را پیدا کنید و وابسته های پیشین و پسین هر گروه را مشخص نمایید .

از ديوان        عظيم               رودكي             صد                   دفتر             

  هسته       وابسته ي پسين       وابسته پسين     وابسته ي پيشين      هسته

                  ( صفت)             (مضاف اليه )     ( صفت شمارشي)

  يك               شعر           مبالغه آميز              منسوب به رشيدي                 تعداد          ابيات              آن

وابسته ي پيشين    هسته    وابسته ي پسين     وابسته ي پسين متمم صفت         هسته   وابسته ي پسين    وابسته ي پسين

 ( صفت شمارشي )           (صفت )                         ( صفت )                                 (مضاف اليه)    (مضاف اليه مضاف اليه )  

   يك ميليون و سيصد هزار     بيت                     باقي            اندك            شك

     وابسته ي پيشين                  هسته                  هسته           هسته                هسته

      (صفت شمارشي )

       روز گار    فّرخي     و              عنصري ،                  بازمانده ي         اشعار                         او

       هسته        وابسته پسين           وابسته پسين                      هسته      وابسته ي پسين             وابسته ي پسين

                   (مضاف اليه )        معطوف (مضاف اليه )                         ( مضاف اليه )         ( مضاف اليه مضاف اليه  )       

      قابل        ملاحظه                                    از ميان رفتن           اشعار                            او ،

   هسته          وابسته ي پسين                          هسته             وابسته ي پسين          وابسته ي پسين

                        (مضاف اليه )                                               (مضاف اليه )        (مضاف اليه مضاف اليه )                                                      

       اين                    تصور                ذهن                         اشعار               او                             نابود

وابسته ي پسين        هسته                    هسته                       هسته        وابسته ي پسين                   هسته

(صفت اشاره )                                                                                    ( مضاف اليه )

2) هسته ی گروه های اسمی را در خود آزمایی یک پیدا کرده ویژگی هر یک را تعیین کنید .

ديوان : مفرد ،عام ,ساده, شناس / روزگار : مفرد  ،عام  ، مشتق ،شناس  /  دفتر : مفرد، عام  ،  ساده   ، جنس  /  بازمانده : مفرد، عام ، ساده ، جنس/  شعر : مفرد ، عام  ، ساده، شناس  /   تصور : مفرد  ، عام  ، ساده ، شناس  /   تعداد : اسم جمع ، عام  ، ساده ، شناس  /  ذهن  :  مفرد  ، عام ، ساده ، جنس  /  بيت: مفرد، عام ، ساده ،جنس / اشعار : جمع مكسر ، عام ، ساده ، شناس /  باقي : مفرد ، عام ، ساده،جنس / از ميان رفتن : مفرد ، عام  ، مشتق  ، مركب  ، شناس   /   اندك : مفرد  ، عام ، ساده، جنس  /   قابل : مفرد ، عام، ساده ، جنس   / شك : مفرد ، عام ، ساده ، جنس /   نابود : مفرد ، عام ، مشتق، جنس .

3) گروه های اسمی را در مثال های زیر پیدا کنید و نمودار درختی و پیکانی هریک را بکشید .

نـمـودار پـيـكـانـي  : شاهنامه ي   فردوسي    /   سند  افتخار  زبان   فارسي   /     هيچ   ابهامي   /    آغاز    عصر   جديد ي  يا   آغاز    عصر  ي  جديد    كشف   حقيقت   گردش   زمين    /  سپيده دم    اين    عصر     /   طلب    شير      فروش   /   همين   اجبار     معيشتكله ي      هر        زبان نفهم   /    دو   خط   موازي        /  دل سوزي    آن   مكارترين   سوادگرانهر    يك    سا عت /   اين چنين    بزرگ مردي

4) اسم های ساده ، مرکب ، مشتق و مشتق مرکب را در خودآزمایی 3 پیدا کنید .

ساده :فردوسي، ابهام ، كار ، كشف ، حقيقت ، زمين ، آغاز ، عصر ، گاليله ، طب ، اجبار ، معيشت ، كله ، خط ، موازي، ساعت ، ايتاليا

 مشتق : گردش(بن مضارع+ پسوند) ، ناگزير(پيشوند +اسم )، بي نهايت(پيشوند + اسم)  ، سوداگر(اسم +پسوند) .

 مركب : شاهنامه(اسم +اسم ) ، شيرفروش(اسم + بن مضارع) ، چندرغاز(اسم +اسم ) ، بزرگ مرد(صفت +اسم ) .

 مشتق مركب : سپيده دم(صفت +ه + اسم ) ، زبان نفهم(اسم + پيشوند+ اسم ) ، دل سوزي( اسم + بن مضارع +ياي مصدري )                                    

5) برای هریک از کلمات تک هجایی ، دوهجایی ، سه هجایی و چند هجایی ، یک نمونه بنویسید .

تك هجايي : سر، پر، كه ، به ، از ، ما ، كارد، كاشت ، كار/ دوهجايي : شيراز ، دفتر، سرما ، گرما ، بزرگ، فرهنگ /

 سه هجايي : مربع ، پرداختن ، دبستان ، دل سوزي ، وام گزار  / چند هجايي : دانش آموز ، دانشمندان ، اتومبيل ، شنبليله .

6) « گزاردن » در گذشته معانی متعددی داشته است ، با استفاده از کتاب لغت این معانی را پیدا کنید .

معاني مختلف گزاردن انجام دادن : كارگزار، خدمتگزار  / ادا كردن : نمازگزار، شكر گزار ، حق گزار /  پرداختن : وام گزار، خراجگزار  / تعبير كردن : خواب گزار / گفتن و بيان كردن : سخن گزار ، خبر گزار، پيغام گزار، پاسخ گزار / رسانيدن وتبليغ كردن : پيغام گزار . 

                                                              

 خلاصه ی درس هفدهم :

یاد داشت برداری به حافظه کمک می کند تا قدرت نگه داشت دراز مدت مطلب ، بیشتر گردد .

برگه ( فیش ) کاغذهایی به اندازه تقریبی 12×7 یا15×10 ( برابر با یک چهارم یک برگ کاغذ4a یا کلاسور ) که می توانیم خود تهیه کنیم یا نوع چاپی آن ها را به کار ببریم .

با یاد داشت برداری می توان اطلاعات و معلومات فراوانی را که طی سالیان دراز آموخته می شود ثبت و طبقه بندی وحفظ کرد. تنظیم فهرست ها انواعی دارد : موضوعی ، فهرست راهنما .

دربخش ارجاع مقاله ، شیوه های صحیح آن را در نظر می گیریم .

جوهر تحقیق ، ابتکار و نوآوری است ، نه تقلید صرف و تکرار آن چه در گذشته نیز بوده است .

در ضمن مراجعه به منابع از علایم اختصاری خاصی استفاده می کنیم .

برای هر قسمت از پژوهش هایمان ، برگه های جداگانه ای اختصاص می دهیم و فقط مطالب و نکات مربوط به آن را یاد داشت می کنیم .

بیاموزیم :

برخی از کلمات عربی در فارسی ، به دو معنی مستقل به کار می روند ، باید آن ها را بشناسیم و در گفتار و نوشتار خود آن ها را به درستی به کار بریم : مثال : ارادت : لطف و محبت / اراده : قصد و میل / نظارت : رسیدگی کردن / نظاره : نگاه کردن.

 

خودآزمایی درس هفدهم :

1) درباره ی یکی از موضوعات زیر با مراجعه به کتابخانه ده برگه بنویسید . تکلیف دانش آموز .

2) به دو کتاب از کتاب های زیر مراجعه کنید و شیوه ی ارجاع و فهرست ها و منابع آن دو را بررسی و مقایسه کنید .

تکلیف دانش آموز .

3) با توجه به آن چه در « بیاموزیم » گفته شد ، در کدام یک از گروه کلمات زیر تفاوت معنایی وجود دارد .

ضربت : يك بار زدن ، زدن ، زخم ، كوب            ضربه: يك بار زدن ، زدن ، ضربت ، زخم ، كوب ، 

   مراقبت : مواظبت كردن ، نگاهباني كردن            مراقبه : نگاهداشتن قلب از بدي ها ، يكي از مراحل سلوك است .

ارادت : توجه خاص مريدبه مرشد و سالك به پير و امثال آن ، اخلاص واظهار كوچكي در دوستي ، دوستي از روي اعتقاد وايمان     اراده : ميل ، قصد ، آهنگ ، خواستن ، مشيت ، قضا ، قدر، تقدير

4) آیا اسم خاص با جمع بستن به اسم عام تبدیل می شود ؟ چرا ؟

خير، اسم خاص با جمع بستن به اسم عام تبديل نمي شود ؛ زيرا«ها» دراينجا علامت جمع نيست بلكه نشانه ي نوع است ونظاير آن ها مورد نظر است و در حالت جمع نيز  بر اشخاص خاص دلالت مي كند مثل، سعدي ها يعني افرادي مانند سعدي .

خلاصه ی درس هیجدهم :

صفت های بیانی عبارتند از : بیانی عادی ، فاعلی ، مفعولی ، نسبی ، لیاقت .

صفت بیانی عادی از نظر ساخت چهار نوع است : ساده ، مشتق ، مرکب ، مشثق مرکب .

صفت ساده : آن است که فقط یک تکواژ داشته باشد ؛ مانند : خوب – روشن .

صفت مرکب : آن است که از دو یا چند تکواژ آزاد یا مستقل ساخته می شود ؛ مانند : خوش سیما – سربلند .

صفت مشتق : صفتی است که در ساختمان آن ، دست کم ، یک تکواژ وابسته بیاید ، مانند : خردمند – مهربان .

صفت مشتق – مرکب : آن است که ویژگی های مرکب و مشتق را با هم داشته باشد؛ مانند : سرخ و سفید – سراسری .

صفت فاعلی : صفتی است که بر کننده ی کار دلالت کند و به شکل های گوناگون ساخته می شود .

صفت مفعولی : آن است که کار بر آن واقع می شود و معمولاً آن را از بن ماضی به اضافه ی کسره و در برخی لهجه ها فتحه

که با ( ه ) نشان داده می شود می شازند .

صفت لیاقت : صفتی است که شایستگی و قابلیت موصوف را می رساند و با افزودن ( ی ) به آخر مصدر ساخته می شود .

صفت نسبی : صفتی است که به کسی یا جایی یا جانوری یا چیزی نسبت داده شود .

مضاف و مضاف الیه : اگر پس از اسمی ، نقش نمای اضافه ( کسره ) بیاید ، کلمه ی بعد از آن اگر اسم یا در حکم اسم باشد مضاف الیه است وگرنه صفت است .

اضافه از نظر رابطه ی مضاف با مضاف الیه دو نوع است » تعلّقی و غیر تعلّقی .

بیاموزیم :

بعضی از جمله ها در زبان فارسی گاهی به منظور اختصار و صراحت در بیان ، به شکل دو کلمه مطرح می شود . در این صورت ( کوتاه و بی فعل ) بین آن ها کلمه ی « و » قرار می گیرد . به این نوع « واو » مباینت یا استبعاد می گویند . همیشه این دو کلمه ، نماینده ی جمله ی کامل هستند . مثال : پدر و بدقولی ؟! ( پدر با بدقولی میانه ای ندارد و یا پدر هرگز بدقولی نمی کند یا بعید است پدر بدقولی کند . )

مثال : ایرانی و کینه دوزی ؟! ( یعنی بعید است کینه دوزی از ایرانی ) ، دزد و شرافت ؟! ( یعنی شرافت از دزد بعید است . )

خود آزمایی درس هیجدهم :

1) درمتن زیر ترکیب های وصفی و اضافی را پیدا کنید .

تركيب هاي وصفي : دشتي پر از گاو ، آن جا، صحـرايي پر از اسب ، اين اسب ها  ، گوسفنـد هاي بسيار ،  اين همـه رمه ، غـلامان بسيـار ، اين غلامان ، سرايي آراسته ، آن جا ، اين سرا، اين اندازه ، دستاري كهنه و پاره پاره و همه چيز .

تركيب هاي اضافي : عميد نيشابور ، بندگان عميد ، درون شهر ، سراي عميد، عمیدنيشابور و سراي كه.

2) در متن بالا دو اسم پیدا کنید که بار اول ناشناس و بار دوم شناس به کار رفته باشند .

ديوانه ← درخط اول « ناشناس » و درخط ششم «شناس » است .

 سرا ← سراي اول در خط ششم «ناشناس » وسراي دوم در خط ششم « شناس» يعني سراي عميد است .

3) در متن بالا دو اسم پیدا کنید که اولی دو وابسته پیشین و دومی دو وابسته پسین داشته باشد .

  این                             همه                        رمه             سرای                 عمید                   نیشابور

وابسته پیشین             وابسته پیشین             هسته             هسته               وابسته پسین         وابسته پسین  

صفت اشاره            صفت مبهم                                                           مضاف الیه           مضاف الیه

 

4) از بن مضارع و ماضی فعل های زیر ، صفت مشتق بسازید :

گفته بودی ، گذشت ، خواهد دید ، نمی دانیم .

 

فعل

بن مضارع

صفت مشتق

بن ماضي

صفت مشتق

گفته بودي

گو

گويا ، گوينده (فاعلي)

گفت

گفته (مفعولي )

گذشت

گذر

گذرا، گذرنده ،گذران(فاعلي)

گذشت

گذشته ( مفعولي )

خواهيد ديد

بين

بينا ، بيننده (فاعلي)

ديد

ديده( مفعولي )

نمي دانيم

دان

دانا ، داننده(فاعلي)

دانست

دانسته( مفعولي )

 

5) برای یافتن معانی متعدد یکی از واژه های « خدا » ، « سوخ » ، « کثیف »، « رعنا » ، مزخوف » به چند فرهنگ لغت مراجعه کنید و نتیجه را در گزارش کوتاهی بنویسید .

 هر يك از اين واژه ها در زمان گذشته ، معني ديگري غير از آن چه امروزه معمول است ، داشته اند :

خدا= صاحب  / شوخ =چرك / كثيف= انبوه / رعنا= خود پسند ، احمق / مزخرف = زراندود و بي ارزش

6) کلمات زیر را با املای صحیح بنویسید: ارزش گزاری ، خواب گزار ، شماره گذاری ، قانون گذاران ، کارگذاران .

ارزش گذاري ، خواب گزار ، شماره گذاري ، قانون گذاران ، كارگزاران .

7) جمله های زیر را به صورت کوتاه و بی فعل بازنویسی کنید .

امام حسین ( ع ) هرگز حاضر نشد در برابر یزیدتسلیم شود . امام حسین ( ع ) و تسلیم ؟

از خسیس انتظار بخشش نداشته باش . خسیس و بخشش .

خلاص ی درس نوزدهم :

قدم اول در تحقیق و پژوهش توانایی استفاده و بهره گیری از منابع است .

شرط استفاده از منابع و مراجع ، شناختن آن ها و آشنایی با طرز استفاده از آن هاست .

در مراجعه به « مراجع » به اطلاعاتی از قبیل : معنی یا معانی گوناگون ، املای درست ، تلفظ ، ریشه ، ارزش دستوری ، تعریف یا توصیف ، شکل ، نام های دیگر .... به دست می آوریم .

ترتیب قرار گرفتن کلمات واژه نامه بر اساس حروف الفباست . برخی از واژه نامه ها عمومی اند مانند : فرهنگ معین و لغت نامه ی دهخدا و برخی نیز تخصصی هستند ؛ مانند : فرهنگ و اصطلاعات علمی زیر نظر پرویز شهریاری .

برای شناخت مراجع و منابع می توان از فهرست های کتاب شناسی ، مقاله ، نامه ها ، برگه های کتابداری ، نقدو آثار، نشریات ادواری و .... استفاده کرد .

در میان منابع پژوهشی ، کتاب های مرجع جایگاه ویژه ای دارند زیرا در کوتاه ترین زمان اطلاعاتی دقیق ، جامع و اساسی را در باره ی یک واژه ، مفهوم ، موضوع ، شخص ، مکان و ..... در اختیار پژوهنده قرار می دهند .

برخی از کتاب های مرجع عبارتند از : واژه نامه ها ، فرهنگ ها ، دانش نامه های عمومی و نخصصی ، زندگی نامه ها و .... .

نقل مطالب از کتاب های مرجع به سه شیوه انجام می پذیرد : 1) نقل مستقیم : عین متن کتاب مرجع را می آوریم .

2) نقل با تلخیص : متن را خلاصه می کنیم . 3) نقل به مضمون : معنی و مفهوم متن را می نویسیم .

خود آزمایی درس نوزدهم :

1) از فعالیت های زیر یکی را به دلخواه انجام دهید : تکلیف دانش آموز .

2) از بن مضارع یا ماضی فعل های زیر ، اسم مشتق بسازید : می رفت ، پرسید ، دید ، گفتند ، آفرید ، می بخشید .

فعل

بن مضارع

اسم مشتق

بن ماضي

اسم مشتق

مي رفت

رو

روش

رفت

رفتار، رفتن

پرسيد

پرس

پرسش

پر سيد

پرسيدن

ديد

بين

بينش

ديد

ديدار، ديدن ، ديده (چشم)

گفتن

گوي

گويش

گفت

گفتار، گفتن

آفريد

آفرين

آفرينش

آفريد

آفريدن ،آفريده (مخلوق)

مي بخشيد

بخش

بخشش

بخشيد

بخشيدن

 

خلاصه ی درس بیستم :

هسته ی گروه اسمی ممکن است بسم یا ضمیر باشد .

کلمه ی که به جای اسم می نشیند ، ضمیر نامیده می شود .

اسمی را که ضمیر به جای آن آمده است مرجع آن ضمیر گویند .

هر گروه اسمی که هسته ی آن ضمیر باشد ، می تواند برخی وابسته ها را به همراه داشته باشد .

ضمیرهای اشاره ی آن و این ، وابسته ی پسین را می پذیرند : آن ها – این ها .

ضمیر مشترک « خود » مضاف الیه می گیرد : خود سعید این خبر را داد .

بعضی از ضمایر شخصی جدا گاهی صفت می گیرند : من بیچاره – توی دانش آموز .

برای دوم شخص مفردهنگام احترام ، به جای ضمیرهای « تو، تَ » از ضمیرهای « شما و –ِتان » استفاده می شود .

برای سوم شخص مفرد هنگام احترام،  به جای ضمیرهای « او ، -َ ش » از ضمیرهای « ایشان و –ِ شان » استفاده می شود .

شبه جمله : شبه جمله ها واژه هایی هستند که به تنهایی همچون جمله ای مستقل مفهوم کاملی را می رسانند اما مثل جمله دارای نهاد و گزاره نیستند .

شبه جمله از جهت معنا انواع مختلف دارد .

منادا نیز چه با نقش نما ( ای ، یا ، آی ، ا ) همراه باشد چه بی آن بیاید « شبه جمله » نامیده می شود .

بیاموزیم :

در زبان فارسی واژه ی «برخوردار » به معنی « بهره مند » است و در جایی به کار می رود که مفهوم جمله مثبت باشد :

پدرم از سلامت کامل برخوردار است . این کتاب خانه از کتاب های خوبی برخوردار است .

خود آزمایی درس بیستم :

1) در نوشته های زیر ضمیرها و مرجع هر یک را پیدا کنید .

مدير آن ← روزنامه /  او ←اشرف الدين قزويني / انتشار آن  ←  روزنامه  / موزّعان او ←  نسيم شمال

هركدام← كودكان  /از  او  ← نسيم شمال ( اشرف الدين قزويني )  / من  ←  سعيد نفيسي / اشعار او ← اشرف الدين قزويني  / من    ←  سعيد نفيسي / از او  ←   اشرف الدين قزويني  / ازوي  ←   اشرف الدين قزويني  /بي دريغ او  ← اشرف الدين قزويني .

2) در مثال های زیر ، شبه جمله ها را مشخص کنید :

شبه جمله ها عبارتند از  : دريغا ، افسوس كه آنان نوشته اند  ، بسم الله

«افسوس خوردن » و « واي واي گفتن » كاربرد اسمي دارد و شبه جمله نيست.

3) با استفاده از یادداشت هایی که برای خودآزمایی دوم درس قبل تهیه کرده اید ، مقاله ای کوتاه بنویسید .

تکلیف دانش آموز.

4) جاهای خالی را با عبارت های مناسب کامل کنید .

برادرم ، بعد از بيماري از روحيه خوبي برخوردار شده است .

 به همت منتقدان از آثار ادبي خوبي برخودار مي شويم .

خلاصه درس بیست و یکم :

منظور از گزینش املایی تشخیص کاربرد صحیح حروفیاست که دارای واج یکسان هستند .

برای تشخیص گزینش های صحیح املایی ، می توان از راه های دیدن شکل صحیح کلمات ، شناختن هم دیشه و هم خانواده بودن کلمات و توجه به معنای کلمات استفاده نمود .

حروف ششگانه عبارتند از : « ء » و « ع » - « ت » و « ط » - «ث » و « س » و « ص » - « ح » و « ه » - « ز » و « ذ » و «ض » و « ظ « - « ق » و « غ » .

حرف همزه اگر آغازی باشد در خط فارسی به شکل « ا » نوشته می شود و اگر میانی و پایانی باشد هم شکل و هم واج آن خاص عربی است .

در گذشته مردم بیشتر به حرف « ط » گرایش داشته اند اما امروز نوشتن کلماتی مانند تهران و توس با حرف « ت » بهتراست.

حرف « س » با واج / س / مشترک فارسی و عربی است و حرف های « ث « و « ص « خاص کلمه های عربی است .

اکثر غلط های املایی ناشی از گزینش های نابه جاست ، نه ناقص و غلط نوشتن حرفی از حروف یک کلمه .

بیاموزیم :

در زبان فارسی کلماتی وجود دارند که به دو شکل نوشته شده است . در املای آن ها شکل را گزینش کنیم درست است ، مثال : آذوقه و آزوقه / حوله و هوله / ارابّه و عرابّه / زغال و ذغال .

هردوشکل املای این کلمات درست است هر چند که گروه اول آن ها واج بیشتری دارد .

خود آزمایی درس بیست و یکم :

1) برای کلمات زیر گروه کلمه بسازید :

الم ودرد/ الم وشادي / علم و پرچم / علم وبيرق/ اسير وگرفتار / عسير و دشوار / اثير وكره ي آتش / متبوع وپيروي شده /

/ متبوع وفرمانروا/تابع ومتبوع / مطبوع و دل پذير/ مطبوع و دل انگيز / مطبوع و چاپ شده .

2) برای هرسه گروه 1 ، 2 ، 3 ص 139 به تفکیک مثال های دیگری بنویسید .

گروه 1:« ء » و « ع » ← اليم و عليم /امارت و عمارت / ضيا، و ضياع /آب ، تأييد ، عظيم ، بعيد

گروه2: « ت » و «‌ ط » ←باتري و باطل /طين و تين / حياط و حيات

گروه 3: « س » و « ث » و « ص » ←سالم وثابت وصادق / اسرار و اصرار / ثواب و صواب / سنا و ثنا

3) چرا گزینش صحیح گروه سه حرفی از دو حرفی دشوار تر است ؟ مثال بزنید .

زيرا در گروه سه حرفي انتخاب بايد بين سه صورت از يك واج انجام گيرد اما درگروه دو حرفي انتخاب درست بايد بين دو صورت از يك واج انجام گيرد به همين دليل امكان خطا در گزينش وانتخاب گروه سه حرفي دو برابر مي شود ؛ مثلاً اگر به ما بگويند بنويس « ثابت » از بين سه حالت ، بايد يكي را انتخاب كنيم :‌ثابت ، صابت ، سابت ؛ اما در گروه دو حرفي اين خطا كم تر مي شود ؛ زيرااز دو شكل يك شكل را انتخاب مي كنيم : علم و الم .

خلاصه ی درس بیست و دوم :

مقاله قالب نگارشی است که برای مقاصد خاصی تهیه می شود و مثل هر نوشته انواع گوناگون دارد .

مقاله ها برای هدف و مقصود خاصی نوشته می شوند .

از نظر خاص و طرحی مشخص وسیری منطقی پیروی می کنند .

بین بخش های مختلف آن ها هماهنگی و ارتباط وجود دارد .

درتهیه ی آن ها از منابع و مآخذ معتبر استفاده می شود .حجم مقاله ها بین 500 تا 50000 کلمه است .

مقاله ها بر اساس چگونگی تهیه به چند دسته تقسیم می شوند : مقالات پژوهشی و تحقیقی – مقالات توصیفی(تشریحی)

 – مقالات تحلیلی .

اساس تهیه ی مقاله های پژوهشی و تحقیقی ، آزمایش ، تحقیق ، تجربه ، آمار ، اسناد و منطق و استدلال است و حدس و گمان ، احساس و تخیّل در آن ها جایی ندارد .

در مقالات توصیفی (تشریحی) نویسنده با دقت و موشکافی و شرح دقیق صحنه ها و بیان وقایع ، زشتی ها و زیبایی ها را برای خواننده مصور می سازد .

در مقالات تحلیلی با تکیه بر ذهن دست به نگارشی می زنیم و آمار،آزمایش و تجربه در این گونه مقاله ها کم تر دخالت دارد

مقالات برحسب لحن و نوع به دو دسته ی جدّی و انتقادی تقسیم می شوند .

تهیه ی مقاله مراحل خاصی دارد که با انتخاب موضوع شروع و با ذکر منابع و مآخذ پایان می یابد .

قسمت های تشکیل دهنده ی مقاله عبارت است از : عنوان ، فهرست مطالب ، مقدمه ، متن مقاله ، نتیجه و منابع و مآخذ .

نویسنده ی مقاله ضمن تسلط و آگاهی به موضوع باید آزاد اندیش و راست گفتار و امین باشد.

خود آزمایی درس بیست و دوم :

1) در باره ی یکی از موضوعات زیر به پنج منبع مراجعه کنید و مشخصات کتاب شناسی آن ها را بنویسید .

مشروطیت – تاریخ علم – انقلاب اسلامی ایران – امیر کبیر – داستان نویسی .

فعاليت دانش آموزي است . براي نمونه مشخصات كتاب شناسي ، داستان نويسي

 براهني ، رضا ، قصّه نويسي ، انتشارات اشرفي ، 1348 /    كيميا و خاك ، نشر مرغ آمين ، 1362

سپانلو ،‌ محمد علي ، اعتلاي رمان نويسي در ايران ، كتاب جمعه ، 1358    /  گلشيري ، هوشنگ ، سي سال رمان نويسي ، جنگ اصفهان ، تابستان 46

مير صادقي ، جمال ، قصّه ، داستان كوتاه ، رمان ، انتشارات آگاه ، 1360 / عناصر داستان ، انتشارات شفا ، 1364 .

2) در باره ی یکی از موضوعات یادداشت برداری کنید .شعر نیمایی – حفظ محیط زیست – توحید .

هر دانش آموزي به دلخواه مي تواند درباره يكي از موضوعات برگه نويسي كند .

خلاصه ی درس بیست و سوم :

گروه قیدی فارسی از یم کلمه یا بیشتر ساخته شده است و در ساختمان واحد بالاتر ، جایگاه ادات را اشغال می کند .

واژه هایی که به تنهایی در جایگاه قید یا متمم قیدی به کار می روند « واژه ی قیدی » نامیده می شوند .

گروه قیدی بخشی از سخن است که فعل به آن نیازمند نیست و به همین دلیل می توان از جمله حذف کرد .

گروه قیدی از نظر ساختمان و نوع دو گونه است : نشانه دار ، بی نشانه .

گروه های قیدی نشانه دار ، چهار نوع است : کلمات تنوین دار ، پیشوند +اسم ، متمم های قیدی ، واژه های مکرر .

گروه های قیدی بی نشانه سه نوع است : قیدهای مختص ، اسم های مشترک با قید ، صفت های مشترک با قید .

قیدهای مختص ، واژه هایی هستند که تنها قید واقع می شوند و شماره ی آن ها در فارسی زیاد نیست .

راه تشخیص قید ، حذف آن از جمله است . اگر با حذف کلمه جمله ناقص نشود ، آن کلمه قید محسوب می شود .

قیدهای مشترک بر دو نوع است ، قیدهایی که در اصل گروه اسمی اند و می توانند در جمله نقش دیگری بگیرند و قیدهایی که با صفت مشترک هستند .

بیاموزیم :

در زبان فارسی برخی از فعل ها ، حرف اضافه ی خاص می پذیرند . باید دقت کرد که حروف اضافه ی خاص فعل را با آن

فعل به کار برد در غیر این صورت جمله نادرست خواهد بود . گاهی ممکن است یک فعل دو یا چمد حرف اضافه ی مخصوص داشته باشد . باید دانست آن فعل ، با هر حرف اضافه ، معنی خاص می دهد .

مثال : علی از تاریکی می ترسد           ترسیدن از

علی مطالب درسی را از دوستش می آموزد                 آموختن از

علی در درس خواندن از معلمش امیدوار است ( نادرست )              امیدوار بودن به علی رسم وفاداری را به ما می آموزد.

خودآزمایی درس بیست و سوم :

1) در نوشته های زیر گروه های قیدی را پیدا کنید و نوع آن ها را بنویسید.

اخيراً = قيد مختص،نشانه دار ،تنوين دار  / روزي=بي نشانه ،  قيد مشترك با اسم / غالباً= نشانه دار، تنوين دار ،قيد مختص / گاه = بي نشانه ، اسم مشترك با قيد/ روز به روز = قيد مختص / شايد= بي نشانه ، قيد مشترك  / به قول طبيبان= قيد مشترك با اسم / ظاهراً= نشانه دار، تنوين دار، قيد مختص  / هر وقت= بي نشانه ، قيد مشترك با اسم / با استفاده از تمام وسايل ممكن = نشانه دار، متمم قيدي / با مشورت افراد بصير = نشانه دار، متمم قيدي /  طي مدت كافي= بي نشانه ،قيد مشترك با اسم / فوراً  =نشانه دار ، تنوين دار،قيد مختص .

2) هر یک از واژه ها را در دو جمله طوری به کار ببرید که در جمله ی نخست ، مسند و در جمله ی دیگر، گروه قیدی باشد:

خوش خط ، یک شنبه ، خندان ، وحشت زده ، چه طور .

اين دانش آموز خوش خط است . معمولا دانش آموزان راهنمايي خوش خط مي نويسند

                                  مسند                                                           قيد

امروز يكشنبه است . يكشنبه به تهران مي رود. / مادرش هميشه خندان بود . مادر ، خندان وارد خانه شد

           مسند                    قيد                                            مسند                         قيد

او پس از شنيدن خبر ، وحشت زده شد . دانش آموز، وحشت زده به مدرسه آمد .

                                     مسند                                       قيد

حال بيمار چه طور است ؟‌ او چه طور توانست خود را از دست دشمن نجات دهد ؟

                  مسند                        قيد

3) جمله های زیر را ویرایش کنید .

من از شنیدن سخنان استاد بهره مند و مشتاق شدم . من از شنيدن سخنان استاد بهره مند وبه او مشتاق شدم .

باید از زشتی ها پرهیز و مبارزه کرد . بايد از زشتي ها پرهيز و با آن ها مبارزه كرد .

4) با نمونه های مقابل جمله بسازید : می پرهیزم ، برخوردند ، کاسته شد .

من از دعوا كردن با مردم مي پرهيزم . /من از اسراف در كارها مي پرهيزم .

آن ها پس از سال ها دوري به هم بر خوردند ./  از شدت باران كاسته شد ./ از گرماي هوا كاسته شد .

خلاصه ی درس بیست و چهارم :

زبان شناسان زبان را در سه سطح بررسی می کنند . واج شناسی ، دستور زبان و روابط معنایی .

زبان شناسان سطح دستور زبان را به دو بخش صرف و نحو تقسیم و هر یک از آن دو را جداگانه بررسی می کنند .

در بخش صرف به مطالعه ی ساخت درونی واژه می پردازند .

ساختمان کلمه را می توان مرکب از سه عنصر دانست : پیشوند ، پایه ، پسوند .

واژه به آن واحد زبان گفته می شود که از یک تکواژ یا بیشتر ساخته شده است .

به کوچک ترین واحد های با معنایی که از تجزیه ی واژه ها مشخص می گردد تکواژ گفته می شود .

تکواژها برپایه ی ویژگی های معنایی ، ساختواژی و دستوری به چهار دسته تقسیم می شوند :

1) تکواژهای واژگانی یا قاموسی 2) تکواژهای دستوری یا نقشی 3) تکواژهای اشتقاقی4) تکواژهای تصریفی .

تکواژهای تصریفی دارای دو ویژگی عمده هستند : الف) برای همه ی واژه های هر دسته یا مقوله به طور یکسان و فعال به کار می روند . ب) مقوله ی واژه ی حاصل را نسبت به پایه ی واژه تغییر نمی دهند .

نقش تکواژهای اشتقاقی یا ساختن کلمه های آزاد است یا آماده کردن کلمه برای قرار گرفتن در ساختار صرفی است .

نقش ساخت واژه ی تصریفی آماده سازی کلمات موجود زبان برای ورود به ساخت نحوی جمله است .

واژه ی غیر ساده ، آن است که بیش از یک تکواژ دارد و می توان آن رابه اجزای سازنده تقسیم کرد.

واژه های غیر ساده را از جهت اجزای سازنده ی آن ها به سه دسته تقسیم می کنند : مرکب ، مشتق ، مرکب-مشتق.

درمورد واژه های غیر ساده ، وضعیت امروز آن ها را در نظر می گیریم .

بیاموزیم :

در زبان فارسی دو ضمیر « آن » و « این » جانشین اسن نمی شوند و نمی توان آن ها را به جای اسم به کار برد ؛ مثال : علی را دیدم و به آن سلام کردم . ( غلط ) اما این دو کلمه به عنوان صفت پیشین می توانند همراه با اسم به کار برده شوند ، مثال :

کیف را از آن فروشنده خریدم .

خود آزمایی درس بیست و چهارم :

1) در عبارت های زیر ساخت واژه های صرفی و اشتقاقی را معین کنید .

داشته باشند:(ه) اشتقاقي /  (- ند) تصريفي /  آفرينش : ساخت واژه ي اشتقاقي / يكي ، عالي ترين : ساخت واژه ي تصريفي/  انساني :ساخت واژه ي اشتقاقي /  ادبيات : (ي) اشتقاقي ، (ات ) تصريفي / آزادي : اشتقاقي  / آگاهی : ساخت واژه ی اشتقاقی                                                                                    / جست وجوي : اشتقاقي  /  خواهند داشت : تصريفي /  نويسندگان : (نده) اشتقاقي ، (ان)تصريفي/  عملي  : تصريفي /

 مي دهند : تصريفي /  مي نويسند : تصريفي .

2) در کدام یک از فعل هایی که تاکنون آموخته اید ، دو « وند» تصریفی « ب » و « می » به کار می روند ؟

در فعل مضارع التزامي وفعل امر « وند » تصريفي «‌ ب »‌ به كار مي رود : بخورم ، بروم ، بنويسم ./ بخور، برو، بنويس.

  در فعل هاي ماضي استمراري و مضارع اخباري نيز « وند » « مي » به كار مي رود : مي رفتم ، مي روم .

3) در کدام یک از ساخت واژه های زیر ، وند اشتقاقی و در کدام وند صرفی به کار رفته است ؟

سخن سرايان : تصريفي/  داستان ها : تصريفي  / ادبي : اشتقاقي  /  سرشناس ترين : تصريفي/ آزادگان : «‌ ه » وند اشتقاقي و « ان يا«گان »تصريفي  /  دل انگيزي : اشتقاقي  ( ي مصدري )  / سودمند : اشتقاقي .

4) نوع ساخت واژه های زیر را مشخص کنید .

واژه هاي  مشتق  : خريدار ، جلوه گر

 واژه هاي مركب  : گلاب گير ، جنگ افزار ، ني نامه ،‌كم مصرف ،‌اغراق آميز ، باريك بين ، اسرار آميز

 واژه هاي مشتق مركب  : خيرخواهي ،قرآن خواني ، رنگارنگ ، گوناگون .

 

خود آزمایی درس بیست و پنجم :

1) مقاله های « کتاب و کتاب خوانی » و « چنین رفت و .... »از نظر هدف و محتوا و شیوه ی نگارش چه نوع مقاله هایی هستند.

مقاله ي «كتاب وكتاب خواني » استدلالي و پژوهشي است .  مقاله «چنين رفت و  …»علمي ، تحقيقي ، تحليلي است .

2) دو مقاله ، یکی تحقیقی و استدلالی و دیگری تحلیلی از نشریه های گوناگون انتخاب ودرکلاس بخوانید .

تکلیف دانش آموز .

3) در بند اول مقاله ی « کتاب و کتاب خوانی » انواع ضمیر را مشخص کنید .

ما : ضمير شخصي جدا / آن : ضمير اشاره / همه :‌ضمير مبهم / آن : ضمير اشاره / «چه » در جمله چه بخوانند : ضمير پرسشي است.

خلاصه ی درس بیست و ششم :

کلماتی اهمیت املایی دارند که دارای یک یا چند حرف از گروه های شش گانه باشند.

حرف های « ح » و « ه » نماینده ی واج و صدای / ه / هستند .

حرف های « ذ » ، « ز » ، « ض » ، «ظ » همگی نماینده ی واج و صدای / ز / هستند .

حرف های « غ » و « ق » هر دو نماینده ی واج / غ / هستند .

غیر از گروه های ششگانه ، چند گروه فرعی و محدود از کلمات تنوین دار ، کلمات شمارشی ، کلمات اختصاری نیز جزو التزام های گزینش املایی است .

به کار بردن شکل اختصاری یک کلمه برای بار دوم به بعد ، در املا صحیح است .

درس املا و آموزش این درس در زبان فارسی با آن چه در زبان های دیگر معمول است ، بسیار متفاوت است .

خودآزمایی درس بیست و ششم :

1) برای هر یک از کلمات لذّت ، حُزن ، فصل ، صِغَر دو کلمه ی هم خانواده بنویسید .

لذت :لذيذ ، لذايذ ، التذاذ، متلذذ . حزن : محزون ، احزان ،حزين .  فصل: فصول ، انفصال ، منفصل ، فاصله ،مفاصل . 

صغر : مصغر ، صغار ، اصغر ، صغير، صغري ، تصغير .

2) نشانه های اختصاری زیر را به صورت کامل بنویسید :

«‌ ره »  : رحمت الله عليه  / « رض »  :  رضي الله عنه .  /  « ق . م » : قبل از ميلاد  /  « هـ . ش »  : هجري شمسي .

 

خلاصه ی درس بیست و هفتم :

جمله ، در ساختمان واحد بزرگ تر زبان یعنی جمله ی مستقل به کار می رود .

جمله ی نستقل ، یک ساخت زبانی است که جزئی از ساخت بزرگ تر نباشد .

جمله ی مستقل بزرگ ترین واحد زبان است . و بر دو نوع است : ساده ، مرکب .

جمله ی ساده یک فعل دارد . ماشین به ایستگاه رسید .

جمله ی مرکب آن است که بیش از یک فعل دارد : می رفتم که او را ببینم.

جمله ی مرکب از یک جمله ی هسته و یک جمله ی وابسته تشکیل می شود .

بخشی از جمله ی مرکب که پیوند وابسته ساز دارد ، جمله ی وابسته ( پیرو ) است .

بخشی که پیوند وابسته ساز ندارد ، هسته ( پایه ) است.

پیوندها( حروف ربط ) بر دو نوع اند : وابسته ساز و هم پایه ساز .

پیوند های وابسته ساز که جمله ی وابسته را به جمله ی هسته وابسته می سازند . وعبارتند از : که ، تا ، چون ، اگر، زیراکه ....

پیوندهای هم پایه ساز که دو جمله ی ساده را به همدیگر ربط می دهند بدون آن که بین آن ها ، وابستگی ایجاد شود و عبارت است از : اما ، ولی ، و ، یا ......

جمله ی وابسته را از پیوند های وابسته ساز همراه آن تشخیص می دهیم .

به جمله هایی که با پیوند های هم پایه ساز ساخته می شوند ، جمله های هم پایه می گویند : هوا سرد است و برف می بارد .

جمله ی وابسته می تواند پیش از جمله ی هسته یا پس از آن بیاید .

بیاموزیم :

در زبان فارسی کلماتی وجود دارد که شکل نوشتاری آن ها اندکی با هم متفاوت است بدون آن که در معنا تفاوتی داشته باشند ، انتخاب یکی از آن ها در نوشتار به سبک و علاقه ی ما بستگی دارد . مثال :

الف ) آشیان ، رخسار ، روزن و ....                         ب) آشیانه ، رخساره ، روزنه و.......

خود آزمایی درس بیست و هفتم :

1) در جمله های مرکب زیر ، جمله ی هسته و جمله ی وابسته را مشخص کنید :

چون               هوا سرد شده بود ،    ماشين روشن نشد .    مشكل بود                 كه                  آن ها از رودخانه بگذرند .

 پيوند وابسته ساز      جمله ي وابسته             جمله ي هسته        جمله ي هسته     پيوند وابسته ساز               جمله ي وابسته

عجله كردم             كه                به قطار برسم .            هنگامي كه         كليد را زدم             اتاق كاملا روشن شد

جمله ي هسته       پيوند وابسته ساز      جمله ي وابسته       پيوند وابسته ساز        جمله ي وابسته                   جمله ي هسته

آمده ام                تا               شما را به عروسي دعوت كنم  .     چون  از تأخير قطار خبر داشتيم ،      عجله نكرديم   جمله ي هسته   پيوند وابسته ساز      جمله ي وابسته                 پيوند وابسته ساز             جمله ي وابسته           جمله ي هسته

و از كاري   كه            كرده است                        پشيمان خواهد شد .

      پيوند وابسته ساز         جمله ي وابسته                         جمله هسته

ما میدانستیم                     که                        شما می آیید .

جمله هسته                پیوند وابسته ساز            جمله هسته

2) این جمله ها را کامل کنید و وابستگی آن ها را با نمودار پیکانی نشان دهید :

اگر درس بخواني ، در امتحانات موفق خواهي شد . چون آفتاب در آمد ، بيرون رفتيم .   چون برق رفت ،  خوابيدم

 تازه به محله رسيده بودم كه صداي ماشين به گوشم رسيد .آمدم  كه شما رابا خودم ببرم . ديروز به كتابخانه رفته بودم   براي اين كه پاسخ سؤ الهاي درسي را پيدا كنمتا از پله ها پايين آمدم ،  عمويم را در مقابل در ديدم .      تا درس نخواني   موفق نشوي .  به رودخانه رفته بوديم تا ماهي بگيريم . به مدرسه رفتم تا او را ببينم .   من كه از دانش آموزا ن اين مدرسه هستم ، از مدير آن رضايت دارم .

3) کدام یک از جمله ها ی زیر ، مرکب نیست ؟ چرا ؟

اما…/ …يا…؟/ …و…/ زيرا « اما » ، «يا» ، «و» از پيوندهاي وابسته ساز نيستند و دو جمله را به هم وابسته نمي كنند وهيچ كدام از اين جمله ها جزئي از ديگري نيستند بلكه اين حروف از حروف پيوند همپايه ساز هستند وجمله هارا همپايه مي سازند .

4) با مراجعه به فرهنگ لغت بگویید آیا بین جفت واژه های زیر تفاوت معنایی وجود دارد ؟ توضیح دهید ؟

آواز و آوازه  (آوازه : شهرت  )  /  روان و روانه از نظر كاربردي با هم متفاوت است . بقيه ي واژه ها از لحاظ معنايي وكاربرد تفاوتي ندارد. 

خلاصه ی درس بیست و هشتم :

گزارش نوعی نوشته اسن که در آن نویسنده اطلاعات را در موضوعی خاص تهیه می کند و در اختیار کسانی می گذارد که از آن اطلاع و آگاهی ندارند . در تهیه ی گزارش باید با دقت و مشاهده و جمع آوری اطلاعات بپردازیم .

گزارش انواع گوناگونی دارد : رسمس و اداری ، غیر رسمی و معمولی ، دوره ای و مرتب ، اجمالی ، کوتاه فمفصل و بلند و فردی ، گروهی و ادبی ، ......

تهیه ی گزارش مراحلی دارد که باید رعایت شود .

در نگارش متن گزارش رعایت چند نکات مهم است :آمار و ارقام و اعداد و محاسبات را به دقت ذکر می کنیم – از جزئیات غیر ضروری پرهیز می کنیم – سعی می کنیم مطالب گزارش مستند باشد – به زبان ساده ، روان ، گویا و قابل فهم می نویسیم

لحن گزارش را به دور از تعصب ، توهین ، تمسخر و مبالغه می نویسیم .

خودآزمایی درس بیست و هشتم :

1) درباره یکی از موضوعات زیر گزارشی تهیه کنید . تکلیف دانش آموز .

2) گزارش زیر را از نظر موضوع ، حجم و کیفیت تهیه ، بررسی کنید .

موضوع :گزارشی فرهنگي است /  حجم : نیمه بلند /  كيفيت تهيه : فردي از طريق مشاهده .

3) با هریک از پیوند های وابسته ساز زیر یک جمله ی مرکب بسازید :

اگر ، تا ، چون ، هنگامی که ، گرچه ، هر چند .

اگر پرهيزگار باشيد ، مورد لطف خدا قرار مي گيريد .

تا شما را ديدم ، موضوع را به ياد آوردم / بيا تا قدر يكديگر  بدانيم .

چون كارم تمام نشده است ، نمي توانم به مسافرت بروم .

هنگامي كه به خانه رسيدم ، پدرم به خانه آمده بود .

گرچه امسال بارندگي كم بود با اين حال چشمه هاي آذربايجان همچنان مي جوشيد.

هر چند اطبا تلاش كردند ، نتوانستند او را نجات دهند.

 

[ سه شنبه پانزدهم آذر 1390 ] [ 10:35 قبل از ظهر ] [ مهین پارسی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

این وبلاگ شخصی است وجهت استفاده ی دبیران ودانش آموزان گرامی در درس ادبیات فارسی است ضمن عرض خوش آمد گویی به شما امیدواریم با نظریات ارزنده ی خود ما را در بهتر ساختن وبلاگ یاری کنید با تشکر
امکانات وب


مشاهده جدول کامل ليگ برتر ايران
تصاویر زیباسازی نایت اسکین